Samenvatting Geschiedenis VWO: Verdere nationale en internationale ontwikkelingen van China
China's weg van isolement naar wereldmacht is een boeiend verhaal dat perfect past bij je examenstof over de periode 1842-2001. In dit hoofdstuk duiken we in de jaren zestig en verder: hoe China internationaal erkend raakte, wat er gebeurde na de dood van Mao Zedong met zijn Vier Moderniseringen en de open-deur-politiek, en hoe het land uitgroeide tot een economische en politieke grootmacht. Dit helpt je precies bij het snappen van de grote lijnen voor je toets of eindexamen.
De internationale positie van China tijdens de Koude Oorlog
De Koude Oorlog, die liep van 1945 tot 1990, was een spanningsvolle tijd zonder directe gevechten tussen de kapitalistische Verenigde Staten met hun NAVO-bondgenoten en de communistische Sovjet-Unie met haar volgelingen. Voor China betekende dit in de beginjaren een steeds sterker wordend isolement. Er waren twee hoofdoorzaken die hiertoe leidden. Allereerst ontstond er een diepe kloof met de Sovjet-Unie na de dood van Stalin. Onder zijn opvolger Chroesjtsjov koos de Sovjet-Unie voor een vreedzame co-existentie met het Westen, weg van de radicale wereldrevolutie die Mao Zedong, de leider van de Chinese Communistische Partij (CCP) en grondlegger van de Volksrepubliek China, juist fel nastreefde. Mao zag het communisme als een strijd voor een totale omwenteling, en die breuk liet China alleen staan.
Daarnaast werd de Volksrepubliek China niet internationaal erkend als de echte vertegenwoordiger van het Chinese volk. Na de overwinning van de CCP op de nationalisten van de Kwomintang onder Chiang Kai-shek in 1949, vluchtte deze laatste naar Taiwan. Veel landen, waaronder in de Verenigde Naties, zagen Taiwan daarom als de legitieme Chinese stem, niet Mao's communistische regime. China probeerde dit isolement te doorbreken door invloed te winnen in de Non-Aligned Movement. Deze beweging, gestart rond 1960, bracht landen bijeen die zich niet wilden aansluiten bij het Oostblok of het Westen, zoals India, Egypte en diverse staten in Azië, Afrika en Latijns-Amerika. China richtte zich vooral op landen als Indonesië om zo zijn stem luider te maken.
Toenadering tot de Verenigde Staten en erkenning in de VN
Pas na Mao's dood in 1976, toen Deng Xiaoping de leiding overnam, draaide de situatie om. Deng bleef communist, maar liet de extreme culturele revolutie achter zich en opende China voor de wereld. Een cruciaal moment was de toenadering tot de VS vanaf 1962, gedreven door drie praktische redenen. Eerst en vooral worstelden de Amerikanen met de Vietnamoorlog (1955-1975), waarin ze probeerden de communistische Noord-Vietnamese opmars te stoppen. Die guerrilla in de jungle dreigde uit te lopen en Noord-Vietnam, gesteund door de Sovjet-Unie, leek te winnen. China, dat juist gebrouilleerd was met Moskou, kon hier een rol spelen.
Ten tweede gebruikten de VS de spanning tussen China en de Sovjet-Unie om beide communistische reuzen tegen elkaar uit te spelen. En ten derde lonkte handel: China kon goedkope producten leveren aan de VS, terwijl Amerikaanse bedrijven profiteerden van China's groeiende industrie. Dit culmineerde in het historische bezoek van president Nixon aan China in 1972. De Vietnamoorlog eindigde met een Amerikaanse terugtrekking en de overwinning van het Noorden.
Deze ontwikkelingen leidden tot een doorbraak in de Verenigde Naties. China nam de zetel in de VN Veiligheidsraad over van Taiwan. De Veiligheidsraad, verantwoordelijk voor wereldvrede met vijftien leden, waaronder vijf permanente zoals de VS, Rusland, het VK, Frankrijk en nu China, gaf de Volksrepubliek eindelijk een vaste plek aan de top. China boycot nog altijd landen die Taiwan erkennen, en claimt het eiland net als Hongkong.
Binnenlandse veranderingen onder Deng Xiaoping: de Vier Moderniseringen
Na Mao's overlijden zette Deng Xiaoping een nieuwe koers uit met de Vier Moderniseringen, zonder het communisme op te geven. In de landbouw kregen boeren vrijheid om eigen grond te bewerken en overschotten te verkopen, in plaats van alles in collectieven te storten zoals bij de Grote Sprong Voorwaarts. Machines maakten het werk lichter. Wetenschap en technologie kregen een boost door meer geld voor onderwijs en uitwisselingen met westerse universiteiten, zodat Chinezen moderne kennis opdeden.
De industrie werd opener met ruimte voor marktwerking en privé-initiatief, weg van totale staatscontrole. Defensie moderniseerde met beter getrainde troepen, geavanceerde wapens en minder politieke inmenging. Deze hervormingen pasten perfect bij de open-deur-politiek, waarbij buitenlandse bedrijven makkelijker voet aan de grond kregen in China. Het resultaat? Snelle economische groei, hogere inkomens en een betere levensstandaard, al bleef onderdrukking bestaan. China klimde op tot wereldmacht.
China als opkomende wereldmacht: economie boomt, politiek blijft strak
Economisch gezien floreerde China na Mao, maar politiek veranderde er weinig, en dat zorgde voor spanningen. De CCP onder Deng en later leiders als Jiang Zemin en Xi Jinping liet democratisering en vrije meningsuiting links liggen. Dissidenten, mensen die zich verzetten tegen het regime, verdwenen in de cel of erger. Corruptie en vriendjespolitiek tierden welig in de partijtop. Door betere opleiding en contact met het Westen, waar liberalisme en democratie centraal staan, werd de bevolking kritischer.
Dit leidde tot protesten, zoals de massale studentendemonstraties in 1989 op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking. Het leger trad keihard op met tanks, wat de macht van de CCP bevestigde. Jiang Zemin, Dengs opvolger na diens dood in 1997, zette de economische koers door maar wees politieke liberalisering af: een sterke centrale macht was nodig voor stabiliteit, vond hij.
Internationaal groeide de band met het Westen verder. In 1997 nam China Hongkong over van Groot-Brittannië, met beloftes over rechten die later niet nagekomen werden, protesten worden nu neergeslagen. In 1999 volgde Macao van Portugal. Het hoogtepunt kwam in 2001 met het lidmaatschap van de WTO, de Wereldhandelsorganisatie die wereldhandel regelt. Dit opende de deuren wijd voor export en investeringen, en vestigde China als onmisbare speler op het wereldtoneel. Voor je examen: onthoud hoe economische openheid samenging met politieke controle, dat is de kern van China's moderne geschiedenis.