Het Tweede Verenigd Front in China: van Japanse invasie tot communistische overwinning
Stel je voor: China is net een republiek geworden na eeuwen van keizerlijk bewind, maar in plaats van rust breekt er chaos uit. Twee grote krachten strijden om de macht: de nationalistische Kwomintang, geleid door Chiang Kai-shek, en de Chinese Communistische Partij (CCP) onder Mao Zedong. Ze hadden al eens samengewerkt in een eerste front om de macht van de lokale warlords, die krijgsheren die hele regio's domineerden, te breken. Maar zodra die verslagen waren, keerde Chiang zich tegen de communisten. Hij verbood de CCP, maar die ging door in het geheim en bouwde een eigen leger op, het Rode Leger. De spanningen liepen op, tot een buitenlandse dreiging alles veranderde.
De Japanse annexatie van Mantsjoerije
Japan zat ondertussen in een razendsnelle industrialisatie. Het land groeide economisch, maar had te weinig grondstoffen en landbouwgrond voor de exploderende bevolking. Dus richtten de Japanners hun blik op China, dat ze al sinds eind negentiende eeuw als prooi zagen. Stap voor stap begonnen ze Chinese gebieden in te nemen, een proces dat annexatie heet: het zonder toestemming overnemen van andermans territorium.
In 1931 grepen ze Mantsjoerije in Noord-China. Ze installeerden de laatste Chinese keizer, Pu Yi, als marionet en maakten hem zelfs weer keizer, maar alleen over dat ene gebied. Dit was geen toeval; Mantsjoerije moest dienen als springplank voor meer veroveringen.
Een fascistisch regime als dekmantel
Het bewind in Mantsjoerije draaide om fascisme, een extreme vorm van nationalisme met autoritair bestuur, militarisme en minachting voor democratie. De Japanners zagen zichzelf als superieur ras, ver boven de Chinezen verheven. Ze verklaarden Mantsjoerije 'onafhankelijk', maar het was een pure marionettenstaat: net als een poppenspeler die de draden vasthoudt, bestuurde Japan alles vanachter de schermen. Chiang Kai-shek in China deed weinig tegen deze inname. Hij noemde de Japanners een 'huidziekte', irritant, maar niet dodelijk, en de communisten een 'hartziekte' die hij eerst moest uitroeien.
Ontstaan van het Tweede Verenigd Front
De situatie escaleerde in 1937, toen Japan vanuit Mantsjoerije Oost-China binnenviel. Nu hadden Kwomintang en CCP een gemeenschappelijke vijand: de Japanners. Ze sloten een wapenstilstand en vormden het Tweede Verenigd Front, net als hun eerste samenwerking tegen de warlords. Maar ideologisch botsten ze: de Kwomintang stond voor nationalisme, de CCP voor communisme, een streven naar gemeenschappelijk bezit van productiemiddelen.
De samenwerking was broos. Terwijl ze samen Japan bestreden, vochten ze ondertussen door tegen elkaar. Deze dubbele strijd, extern tegen de agressor en intern onderling, sleepte zich voort tot het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945. China raakte uitgeput: enorme kosten, economische ellende en miljoenen doden.
Het einde en de nasleep
Eindelijk, in 1945, gaf Japan zich over. China heroverde Mantsjoerije, Taiwan en andere bezette gebieden. Zonder de gemeenschappelijke vijand laaide de burgeroorlog meteen weer op. De Kwomintang nam aanvankelijk de macht over, maar bleef corrupt en hardhandig, vooral tegen communisten. De CCP groeide juist in populariteit onder arme boeren op het platteland, dankzij Mao's beloften van landhervorming.
Buitenlandse machten mengden zich erin. De Verenigde Staten probeerden diplomatie om de burgeroorlog te stoppen, terwijl de Sovjet-Unie openlijk de CCP en het Rode Leger steunde, communisme moest zich uitbreiden. Ondanks een kleiner leger won de CCP de strijd door slimme tactieken en volkssteun.
De oprichting van de Volksrepubliek China
In 1949 riep Mao Zedong de Communistische Volksrepubliek China uit. Chiang Kai-shek vluchtte met de Kwomintang naar Taiwan, waar hij zijn regime voortzette. De Sovjet-Unie bleef Mao's China steunen, terwijl de VS Taiwan bewapenden: alles anti-communistisch was welkom. Deze tweedeling voedde de Koude Oorlog, de spanningsperiode van 1945 tot 1990 tussen Oost en West.
Zelfs de Verenigde Naties (VN), opgericht voor wereldvrede en samenwerking, erkenden Taiwan als China's vertegenwoordiger tot 1971. Pas toen schakelden ze over naar het vastelandregime. Deze machtsverschuiving markeerde het definitieve einde van de Kwomintang-dominantie en de triomf van het communisme in China, een cruciaal moment voor je examen Geschiedenis VWO. Snap je hoe de Japanse invasie de communisten in het zadel hielp? Oefen met deze feiten voor je toets!