Causation en effectuation in bedrijfseconomie
Stel je voor dat je een onderneming wilt starten: ga je uit van een vastomlijnd doel en zoek je daar de perfecte middelen bij, of kijk je juist naar wat je al in huis hebt en ontdek je onderweg je kansen? Dit zijn precies de twee benaderingswijzen van ondernemerschap die je moet kennen voor je VWO-examen bedrijfseconomie: causation en effectuation. Bij causation werk je met een duidelijk einddoel voor ogen en verzamel je stapsgewijs de benodigde middelen om dat te bereiken. Bij effectuation draai je het om: je begint met je beschikbare middelen en past je doelen aan op basis van wat er mogelijk blijkt te zijn. Het is een beetje zoals bij het kiezen van een voetbalopstelling. Een coach die causation toepast, besluit eerst voor een 4-3-3-formatie en zoekt dan spelers die daar perfect in passen. Bij effectuation bekijkt de coach welke spelers hij heeft en past hij de tactiek daarop aan. Of denk aan koken: met causation kies je een recept, haal je de ingrediënten en kook je volgens plan. Met effectuation kijk je in de koelkast, ziet wat er ligt en bedenkt je een creatief gerecht.
Het proces van causation
Causation draait om planmatig en doelgericht ondernemen, waarbij je onzekerheden zoveel mogelijk uitsluit door vooruit te kijken naar trends, concurrenten en realistische schattingen van omzet, kosten en winst. Je schrijft een gedetailleerd plan en werkt in drie fasen van breed naar specifiek om tot je product of dienst te komen. Eerst bepaal je de marktdefinitie, oftewel de algemene markt waarin je wilt opereren, denk aan de hele kledingmarkt als startpunt. Daarna ga je over tot marktsegmentatie, waarbij je die markt opsplitst in groepen afnemers met vergelijkbare kenmerken, zoals jonge ouders voor kinderkleding. Tot slot positioneer je jezelf in dat segment door in te spelen op de wensen van die groep en een uniek imago op te bouwen, bijvoorbeeld als betaalbaar merk met goede kwaliteit dat juist die ouders aanspreekt. Zo positioneer je je stevig in de bestaande markt, met een helder doel en precies de middelen die daarvoor nodig zijn.
Het proces van effectuation
Effectuation is ondernemender en flexibeler: je gaat uit van wat je al hebt en verkent onderweg nieuwe mogelijkheden, zonder vast te zitten aan één doel. Dit proces wordt samengevat in een paar kernprincipes die je goed moet onthouden voor de toets. Neem 'bird in the hand': beter een middel in huis dan twee mogelijke in de lucht, dus start met wat je hebt. Vergelijkbaar is 'lemonade': als het leven je citroenen geeft, maak er limonade van door je middelen slim te benutten. Dan 'affordable loss': wees realistisch over risico's en investeer alleen wat je kunt missen zonder je onderneming in gevaar te brengen. 'Crazy quilt' gaat over het opbouwen van een lappendeken van stakeholders, mensen of partijen met een belang bij je succes, zoals klanten, partners en investeerders, door ze enthousiast te betrekken. En 'pilot in the plane' benadrukt dat jij de koers bepaalt, ook al is de toekomst onvoorspelbaar; externe factoren tellen mee, maar jij stuurt het vliegtuig.
Net als bij causation kent effectuation drie fasen, maar nu van binnen naar buiten. Je begint met een inventarisatie van je beschikbare middelen, zoals je eigen vaardigheden, netwerk of spullen, en vraagt je af: welke markten of kansen kan ik hiermee aanboren, misschien zelfs nieuwe? Vervolgens zoek je strategische partners, partijen die jouw middelen aanvullen en samen sterker staan, net als Vodafone en Ziggo die krachten bundelen voor meer bereik, maar dan op jouw schaal als startende ondernemer. Ten slotte bouw je een netwerk van stakeholders op, door klanten, partners en investeerders mee te nemen in je verhaal en ze enthousiast te maken over je idee. Zo groeit je onderneming organisch, gebaseerd op wat echt werkt.
Beide aanpakken hebben hun plek, afhankelijk van de situatie. Voor je examen is het slim om de fasen en principes paraat te hebben, met voorbeelden die je kunt toepassen op casussen. Denk na over welke stijl bij jou past, dat helpt niet alleen bij het leren, maar ook bij je eigen toekomstplannen!