Leesvaardigheid: het doel van de tekst
Stel je voor: je leest een krantenartikel, een reclamefolder of een grappig kort verhaal. Elke tekst die je tegenkomt, heeft een reden waarom die geschreven is. Bij het Nederlands examen voor vmbo-kb komt dit vaak voor in de leesvaardigheid. Hier leer je hoe je het doel van een tekst herkent, zodat je perfect weet wat de schrijver wil bereiken. Dat helpt je om antwoorden op examenvragen razendsnel en juist te kiezen.
Er zijn ontzettend veel tekstsoorten, zoals korte handleidingen, reclames, nieuwsartikelen, blogs, strips of notities. Elke soort past bij een ander doel. Een schrijver typt nooit zomaar wat; er zit altijd een plan achter. Dat plan heet het schrijfdoel: wat wil de schrijver dat jij doet of denkt na het lezen? Bij een nieuwsstuk wil de schrijver je bijspijkeren over een gebeurtenis, terwijl een reclame je juist overhaalt om iets te kopen of te doen.
De belangrijkste schrijfdoelen herkennen
Op het examen moet je vaak het hoofd doel van de hele tekst aanwijzen. Een tekst kan meerdere doelen hebben, maar er is er altijd één die er bovenuit steekt. Laten we ze even doornemen, zodat je ze meteen herkent.
Eerst informeren: dat betekent dat de schrijver je nieuwe feiten vertelt of iets duidelijk uitlegt, zodat je slimmer wordt over een onderwerp. Denk aan een krantenartikel over een sportwedstrijd of een uitleg over hoe je een app gebruikt.
Dan activeren: hier wil de schrijver dat je in actie komt, zoals een product kopen, een petitie tekenen of iets steunen. Reclames zijn hier perfect voor; ze zetten je aan tot doen.
Overtuigen komt als de schrijver je mening wil veranderen. Hij probeert je ideeën over een thema te beïnvloeden, zodat je anders gaat denken, en misschien ook anders handelt. Bijvoorbeeld een opiniestuk dat pleit voor minder suiker in snoep.
Beschouwen is wanneer de schrijver zijn eigen kijk deelt, zodat jij een goede keuze kunt maken. Neem een recensie van een film: de schrijver vertelt wat hij ervan vond, pros en cons, zodat jij beslist of je hem gaat kijken.
Tot slot amuseren: puur voor de lol, om je te laten ontspannen, lachen of genieten. Strips, korte verhaaltjes of grappige columns doen dit.
De tekstsoort en de bron geven vaak een hint. Een strip amuseert meestal, een advertentie activeert. Door te vragen 'wat wil de schrijver met de hele tekst bereiken?', kom je erachter.
Oefenopgave: herken het schrijfdoel
Probeer het zelf met deze tekst:
Echt nieuws of nepnieuws?
Niet alle berichten die dagelijks voorbijkomen, zijn echt. Dus vraag jezelf altijd even af: is het echt? Of is het misschien nepnieuws? Als je twijfelt, check dan waar het bericht vandaan komt. Of check of je het bericht ergens anders terugziet. Bijvoorbeeld in kranten en op nieuwssites, of in nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio, tv en internet. Blijf nieuwsgierig. Blijf kritisch.
Kijk voor meer tips over nepnieuws op blijfkritisch.nl
(Dit is een advertentie van de Rijksoverheid, vmbo-bb examen 2021, 1e tijdvak.)
Welk doel past het best bij deze tekst?
A. Informeren
B. Activeren
C. Amuseren
D. Overtuigen
Het juiste antwoord is B: activeren. Dit is een reclametekst die je wil aanzetten om kritisch met nieuws om te gaan. Kijk naar de bron, een advertentie van de overheid, dat schreeuwt om activatie. Ja, er staat ook info, maar het hoofddoel is jouw gedrag veranderen: checken, kritisch zijn en blijven. Zo help je jezelf bij het examen: let op tekstsoort en bron!
Alles over tekstdoelen in het kort
Kort samengevat: elke tekst heeft een doel, en jij vindt het door te bedenken wat de schrijver echt wil bereiken met het geheel. Tekstsoort en bron zijn je beste vrienden daarbij. Nu snap je de doelen als informeren, activeren, overtuigen, beschouwen en amuseren, en kun je ze feilloos herkennen. Oefen ermee, en je rockt dit deel van de leesvaardigheid op je toets of examen. Succes, je kunt het!