Bevolkingsopbouw in China
China is het meest bevolkte land ter wereld, met meer dan 1,4 miljard inwoners. Maar hoe ziet die enorme bevolking er precies uit? De bevolkingsopbouw laat zien hoe de leeftijden en geslachten van de mensen verdeeld zijn, en dat is superbelangrijk om te begrijpen waarom China de afgelopen decennia zo veranderd is. Stel je voor: een land met zoveel mensen moet slim omgaan met ruimte, eten en werk. In dit hoofdstuk duiken we in de bevolkingsopbouw van China, kijken we naar cijfers zoals het geboortecijfer en sterftecijfer, en vooral naar de beruchte eenkindpolitiek die alles op z'n kop zette. Dit helpt je perfect bij je examen, want hier komen vaak vragen over demografische veranderingen en beleid.
De bevolkingsopbouw kun je het beste visualiseren met een bevolkings piramide. Dat is een grafiek die lijkt op een piramide, met mannen links en vrouwen rechts, en leeftijden van jong naar oud. In veel arme landen is zo'n piramide breed aan de onderkant omdat er veel kinderen geboren worden, en smal bovenaan door hogere sterfte op latere leeftijd. Maar in China ziet die piramide er heel anders uit door ingrijpend overheidsbeleid. Laten we beginnen bij de basis: hoe meten we groei of krimp van een bevolking?
Geboortecijfer en sterftecijfer: de motor van bevolkingsgroei
Het geboortecijfer is het aantal levendgeborenen per duizend inwoners per jaar. In China lag dat vroeger hoog, rond de 30 à 40 per duizend, net als in veel ontwikkelingslanden waar families veel kinderen wilden voor hulp op het land. Maar door betere gezondheidszorg en onderwijs daalde het. Het sterftecijfer is het aantal sterfgevallen per duizend inwoners per jaar. Dat cijfer zakte in China van boven de 20 naar rond de 7 per duizend, dankzij vaccins, schoon water en ziekenhuizen. De natuurlijke aanwas, dat is geboortecijfer min sterftecijfer, werd daardoor kleiner. Neem Nederland als vergelijking: daar is het geboortecijfer nu rond de 10 en sterftecijfer rond de 9, dus minimale groei. In China zorgde dit voor een enorme explosie tot de jaren '70, waarna de overheid ingreep.
Deze cijfers zijn key voor examenvragen. Denk aan een grafiek met dalende lijnen: wat veroorzaakt dat? Juist, beleid en ontwikkeling. Zonder eenkindpolitiek zou China nu misschien 2 miljard inwoners hebben, schatten experts.
De eenkindpolitiek: een drastische oplossing
In 1979 introduceerde China de eenkindpolitiek, ook wel 'One Child Nation' genoemd. Het doel was de bevolking te beheersen, want met zoveel mensen was er te weinig voedsel, land en werk. Elke familie mocht maar één kind krijgen; een tweede was strafbaar met boetes, ontslag of gedwongen abortus. Uitzonderingen golden voor etnische minderheden of als het eerste kind een meisje was, door de voorkeur voor zonen werd soms stiekem doorgegaan. Dit beleid duurde tot 2015, toen het versoepeld werd naar twee kinderen, en nu mag je er zelfs drie.
De impact was gigantisch op de bevolkingsopbouw. Het geboortecijfer dook omlaag naar onder de 10 per duizend. De piramide werd smal onderaan: minder jongeren. Tegelijk groeide een overschot aan mannen, want families aborteerden meisjes of lieten ze sterven, nu zijn er 30 miljoen meer mannen dan vrouwen. Dat leidt tot problemen zoals alleenstaande mannen en eenzaamheid. Voor het examen: onthoud de data (1979-2015) en gevolgen zoals vergrijzing. China vergrijst razendsnel: straks zijn er te weinig werkenden om ouderen te onderhouden.
Bevolkingsdichtheid: drukte op beperkt leefbaar land
Bevolkingsdichtheid meet hoeveel mensen er op een bepaald oppervlak wonen, bijvoorbeeld per vierkante kilometer. China heeft gemiddeld 150 inwoners per km², maar dat is misleidend. Het oosten, rond de rivieren Yangtze en Yellow River, is superdruk met meer dan 400 per km², denk aan steden als Shanghai met 3800 per km². Het westen, met woestijnen en bergen zoals Tibet, is bijna leeg met onder de 10 per km². Totaal is 94% van de bevolking op 43% van het land geconcentreerd in het oosten. Dit komt door vruchtbare grond en industrie.
Waarom belangrijk? Hoge dichtheid leidt tot megasteden, maar ook tot milieuvervuiling en voedseltekort. De eenkindpolitiek verergerde dit, want minder kinderen betekenen straks minder arbeidskrachten voor de fabrieken. Vergelijk met Nederland: wij hebben 500 per km², maar polders maken het leefbaar.
Gevolgen voor de toekomst en exameninzichten
Door de eenkindpolitiek heeft China nu een '4-2-1'-situatie: vier grootouders, twee ouders, één kind dat alles moet betalen. Dit remt de economie, want wie zorgt voor de ouderen? Het sterftecijfer stijgt licht door vergrijzing, en het geboortecijfer blijft laag ondanks versoepeling, waarom meer kinderen als huizen en kinderopvang duur zijn? China importeert nu voedsel en trekt migranten aan, maar de piramide blijft scheef.
Voor je toets: teken een bevolkings piramide voor China vóór en na 1979. Vraag: 'Waarom daalt de natuurlijke aanwas in China?' Antwoord: eenkindpolitiek plus lage sterfte. Of: 'Wat is bevolkingsdichtheid en waar is die in China het hoogst?' Oosten. Oefen met grafieken en kaarten, dat komt vaak terug. Begrijp je dit, dan snap je hoe beleid een bevolking vormt. Succes met leren, je haalt het examen!